Tìm
English
Thứ tư, 19/08/2020 - 11:42

Cách đây 75 năm - Ngày này năm xưa
(HVTC) - Ngày 19-8-1945, cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội đã kết thúc thắng lợi hoàn toàn, tạo điều kiện để Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo cuộc Cách mạng Tháng Tám đi đến thắng lợi cuối cùng.

Văn bản hiệu triệu, kêu gọi đồng bào đứng lên đánh đuổi Nhật, Pháp, "đem sức ta giải phóng cho ta" của Việt Nam độc lập đồng minh (Việt Minh)

 

Đầu năm 1945, tình hình quốc tế có nhiều chuyển biến mau lẹ, Chiến tranh Thế giới thứ hai đến hồi kết thúc, phát xít Nhật đầu hàng đồng minh vô điều kiện.

Ở trong nước, quân Nhật hoang mang, Chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim rệu rã, phong trào cách mạng của quần chúng phát triển rộng khắp, cao trào kháng Nhật cứu nước sục sôi. Thời cơ ngàn năm có một để Tổng khởi nghĩa giành chính quyền đã đến.

Mệnh lệnh khởi nghĩa với chữ ký Văn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đây là tài liệu từ Quốc dân Đại hội ở Tân Trào, do nhà thơ Huy Cận trao tặng Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Trước tình hình đó, Hội nghị Đại biểu toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào từ ngày 13 đến ngày 15/8/1945 đã quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước, giành lấy chính quyền trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương, đêm ngày 13/8/1945, Ủy ban Khởi nghĩa đã ra Quân lệnh số 1:

“Hỡi quân dân toàn quốc,

12 giờ trưa ngày 13 tháng 8 năm 1945, phát xít Nhật đã đầu hàng đồng minh, quân đội Nhật đã bị tan rã tại khắp các mặt trận. Kẻ thù chính của chúng ta đã bị ngã gục.

Giờ Tổng khởi nghĩa đã đánh.

Cơ hội có một cho quân dân Việt Nam vùng dậy giành lấy quyền Độc lập của nước nhà!”

Ngày 14 - 15/8/1945 Đảng Cộng sản Đông Dương họp ở Tân Trào quyết định tổng khởi nghĩa trong cả nước. Uỷ ban khởi nghĩa toàn quốc thành lập.

Mít tinh tại Nhà Hát lớn thành phố Hà Nội ngày 17/8/1945.
Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Phông Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Bá Khoản, SLT 63- 302

Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân họp ở Tân Trào đã thông qua Mười chính sách lớn của Việt Minh, thông qua Lệnh tổng khởi nghĩa, quyết định Quốc kỳ nền đỏ, ở giữa có sao vàng năm cánh, chọn bài Tiến quân ca làm Quốc ca và bầu ra Ủy ban Dân tộc giải phóng Trung ương tức Chính phủ Lâm thời do Cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Đại hội quốc dân Tân Trào thể hiện sự đoàn kết nhất trí của toàn thể dân tộc trong giờ phút quyết định vận mệnh của đất nước. Đại hội biểu thị lòng tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngay sau Đại hội Quốc dân, Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước: “giờ quyết định vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng lên đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”. Quyết định tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước được Đảng đề ra một cách nhanh chóng, kịp thời, nhân dân cả nước hưởng ứng Mệnh lệnh khởi nghĩa với không khí sôi nổi.

Tại Hà Nội, trước yêu cầu của cách mạng, tháng 8-1944, tại nhà số 46 phố Bát Đàn, Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu được thành lập với gần 60 đoàn viên, trong đó nhiều người là học sinh các trường Bưởi, Thăng Long, Gia Long, Đồng Khánh, Văn Lang... Dưới sự chỉ đạo của Thành ủy Hà Nội, các đoàn viên tổ chức những hoạt động như: in, phát truyền đơn, công khai tuyên truyền về tổ chức Việt Minh ở các khu vực đông người, tổ chức mít-tinh, diễn thuyết... khích lệ mạnh mẽ tinh thần yêu nước trong thế hệ thanh niên cũng như các tầng lớp nhân dân trên địa bàn.

Ngày 19/8/1945, nhân dân giành chính quyền tại Bắc Bộ Phủ

Ngày 17/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ Bắc Kỳ và Thành uỷ Hà Nội, quần chúng cách mạng đã chiếm lấy diễn đàn cuộc mít tinh của Tổng hội Viên chức chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim, cán bộ cách mạng đã báo tin cho đồng bào biết phát xít Nhật đã đầu hàng, đồng thời trình bày tóm tắt chủ trương, đường lối cứu nước của Việt Minh, đả đảo chính quyền bù nhìn thân Nhật và chuẩn bị tham gia khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân. Một lá cờ rộng bằng sáu chiếc chiếu đôi được chuẩn bị và giấu trong Nhà hát Lớn. Khi cuộc mít-tinh vừa khai mạc, bất ngờ lá cờ đỏ sao vàng khổng lồ được tung ra phủ kín từ tầng hai mặt tiền Nhà hát Lớn rủ xuống gần chạm đất. Cùng lúc đó, hàng nghìn hội viên thanh niên cứu quốc đã đứng lẫn trong đám đông dự mít-tinh đồng loạt rút lá cờ đỏ sao vàng giấu trong người ra vừa phất, vừa reo hò. Một số đội viên tuyên truyền nhanh chóng chiếm diễn đàn, báo tin Nhật đã đầu hàng không điều kiện, nói rõ đường lối cứu nước của Việt Minh và kêu goi nhân dân ủng hộ Việt Minh, đả đảo chính quyền bù nhìn thân Nhật. Lập tức hàng vạn quần chúng hô vang khẩu hiệu nhiệt liệt hưởng ứng lời kêu gọi của các chiến sĩ Việt Minh. 

Ngay trong đêm 17-8-1945, Thành ủy Hà Nội đã báo cáo Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ và xác định ngày 19/8/1945 toàn thành phố nổi dậy khởi nghĩa cướp chính quyền.

Từ sáng sớm ngày 19-8, Hà Nội đỏ rực màu cờ cách mạng. Hàng vạn nông dân, dân nghèo, với các vũ khí thô sơ từ vùng Láng, Mọc kéo ra chiếm đại lý Hoàn Long, tuyên bố thành lập chính quyền cách mạng khu vực Ngã tư Sở, mở đầu cho cuộc khởi nghĩa ở nội thành. Hàng vạn quần chúng nhân dân ngoại thành, từ các huyện Thanh Trì, Thường Tín, Phú Xuyên, Hoài Đức, Đan Phượng (Hà Đông), Gia Lâm (Bắc Ninh) mang theo cờ Việt Minh, gậy gộc, mã tấu, dao phát bờ... tiến vào nội thành với sức mạnh như thác đổ. Tất cả đều tập hợp trước Nhà hát Lớn.

Ngày 19/8/1945, nhân dân giành chính quyền tại Bắc Bộ phủ.Ảnh: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.

Cả thành phố Hà Nội như rung chuyển trong tiếng hô khẩu hiệu: “Ủng hộ Việt Minh”, “Chính quyền nhân dân cách mạng”, “Cách mạng thành công muôn năm”, “Việt Nam hoàn toàn độc lập”... Đúng 11 giờ, trước hơn 20 vạn người tập trung trước Nhà hát Lớn, đồng chí Nguyễn Huy Khôi, đại diện Ủy ban khởi nghĩa đọc lời hiệu triệu của Việt Minh trước đồng bào trong giờ phút trọng đại của lịch sử dân tộc. Lời hiệu triệu nhấn mạnh: “Chỉ có Chính phủ nhân dân cách mạng mới đủ uy tín và năng lực thực hiện nguyện vọng tha thiết chung của toàn thể dân tộc ta là độc lập, tự do và hạnh phúc. Chỉ có Chính phủ nhân dân cách mạng mới đủ uy tín và năng lực để lãnh đạo dân tộc ta đến một tương lai rạng rỡ, xứng đáng với quá khứ oanh liệt còn ghi chép trong quốc sử”. 

Sau đó, cuộc mít tinh biến thành cuộc biểu tình vũ trang giành chính quyền. Quần chúng cách mạng có các đơn vị vũ trang tự vệ dẫn đầu chia thành 2 khối lớn đi chiếm các vị trí trọng yếu: Phủ Khâm sai, Sở Bưu điện, Sở Cảnh sát... Tại Phủ Khâm sai, cơ quan đầu não của chính phủ bù nhìn, quân dân Hà Nội đã tước vũ khí lính bảo an và phân phát cho tự vệ, nhanh chóng làm chủ toàn bộ khu vực này. Lính bảo vệ phủ đã hạ vũ khí và không chỉ không có kháng cự nào mà còn ngả theo cách mạng  trước sức mạnh của nhân dân Hà Nội. Tiếp theo, hầu hết các công sở chính quyền địch đều nhanh chóng về tay nhân dân trừ Đài phát thanh Bạch Mai và Ngân hàng Đông Dương. Đến tối ngày 19-8, khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội đã kết thúc thắng lợi hoàn toàn. 

Điểm nổi bật của khởi nghĩa ở Hà Nội là do chính sự tự lực của nhân dân Hà Nội. Lúc đó chưa có lực lượng vũ trang và cũng không có sự hỗ trợ của đội quân giải phóng từ các chiến khu hay Trung ương, tất cả đều tiến hành theo chính cương của Việt Minh. Sáng 20-8-1945, tại Vườn hoa Con Cóc (còn gọi là Vườn hoa Diên Hồng), Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời Bắc bộ do đồng chí Nguyễn Khang làm Chủ tịch, Ủy ban nhân dân lâm thời Hà Nội do đồng chí Nguyễn Huy Khôi làm Chủ tịch, chính thức ra mắt nhân dân.

Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội là thắng lợi của trí tuệ, niềm tin và lòng quả cảm, là một sự kiện lớn của nhân dân Hà Nội. Là thủ phủ của xứ Đông Dương thuộc Pháp, khởi nghĩa giành chính quyền tại đây thắng lợi đã giáng đòn chí mạng vào chính quyền tay sai Nhật trên cả nước, dẫn đến sự tuyệt vọng, tan rã của chúng và có ý nghĩa tượng trưng cho sự sụp đổ của chế độ thực dân ở nước ta. "Thắng lợi của Hà Nội mở đường cho thắng lợi của cả nước" như đồng chí Trường Chinh, nguyên Tổng Bí thư của Đảng đánh giá. Cả nước theo gương Hà Nội, vận dụng kinh nghiệm khởi nghĩa ở Hà Nội đã nhất tề đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền, tạo điều kiện thuận lợi để chính quyền cách mạng chủ động chuẩn bị cho ngày 2-9-1945.

Ban CTCT&SV - VP Đảng Ủy (Tổng hợp)
Số lần đọc: 243

Danh sách liên kết